Rozwój generatywnej sztucznej inteligencji (SI) stawia przed prawem autorskim pytania, które jeszcze dekadę temu wydawały się domeną literatury science-fiction. Automatyzacja procesów twórczych przy pomocy nowych rozwiązań SI sprawia, iż pod uzasadnioną wątpliwość poddaje się kwestie związane z powstaniem praw autorskich do wytworów generowanych niskim sumptem przez rzeczone narzędzia technologiczne.

Aby zrozumieć, czy obraz z Midjourney, tekst z ChatGPT albo muzyka wygenerowana przy pomocy Suno AI może korzystać z ochrony prawnoautorskiej, koniecznym jest odniesienie się do fundamentalnych kwestii związanych z przedmiotem prawa autorskiego. Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (dalej: pr. aut.), przedmiotem prawa autorskiego jest utwór, definiowany jako każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości, przeznaczenia i sposobu wyrażenia. Kluczowe więc dla przyznania ochrony prawnoautorskiej nadawanej z mocy prawa jest spełnienie przez badany „wytwór” przesłanek zawartych w ww. przepisie. Przy czym polskie prawo autorskie — choć nie zawiera legalnej definicji „twórcy” — to zgodnie z art. 8 ust. 2 pr. aut. przyjmuje domniemanie, że jest nim osoba fizyczna, której nazwisko uwidoczniono na egzemplarzach dzieła lub której autorstwo zostało podane do publicznej wiadomości w jakikolwiek inny sposób w związku z rozpowszechnianiem utworu. Warto w tym miejscu podkreślić, iż rzeczone domniemanie dotyczy co do zasady wyłącznie kwestii autorstwa utworu, a nie jego istnienia w rozumieniu prawa autorskiego (1).

Człowiek jako jedyny uprawniony twórca w świetle polskiego prawa autorskiego

W polskiej doktrynie i orzecznictwie panuje powszechna zgodność: do wykazania się przejawem działalności twórczej zdolny jest tylko człowiek. Choć ustawa nie mówi o tym wprost, przyjmuje się, że przedmiotem prawa autorskiego jest rezultat będący efektem działalności ludzkiej (2). Stanowisko to koresponduje również z ideą konwencji berneńskiej, która stawia człowieka w centrum ochrony, co wynika m.in. z przepisów o czasie ochrony obejmującym życie autora (3).

Również Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie podkreśla, że proces twórczy musi być zapoczątkowany w umyśle twórcy i odzwierciedlać „piętno jego osobowości”(4). Z tego powodu A. Niewęgłowski wprost wyklucza oprogramowania naśladujące ludzką kreatywność z kręgu potencjalnych autorów (5). Podobnie R. M. Sarbiński wskazuje, że ustawa chroni wyniki działania człowieka bez względu na sposób sformułowania definicji przedmiotu ochrony (6). Niemniej, na marginesie również warto przytoczyć to, że kryterium związane z odnajdywaniem wyrazu niepowtarzalnej ludzkiej osobowości traci na aktualności. Rozwój SI sprawia, że ocena, czy dany rezultat posiada cechy utworu w rozumieniu prawa autorskiego, nie może już opierać się wyłącznie na analizie samego wytworu. Pojawia się bowiem paradoks polegający na tym, że identyczny efekt zostałby uznany za utwór, gdyby stworzył go człowiek, natomiast w przypadku wygenerowania go przez AI odmówiono by mu takiego statusu wyłącznie ze względu na sposób jego powstania (7).

Mimo głosów sugerujących, by zrównać pozycję SI z ludzkim twórcą w kwestii prawa do autorstwa ze względu na łudzące podobieństwo ich wytworów (8), przeważa słuszny pogląd krytyczny w tym zakresie. Wytwory SI nie są efektem intelektualnego wysiłku człowieka, a ich charakterystyka powstaje w wyniku operacji algorytmicznych, co wyklucza je z definicji utworu (9). Co więcej, koncepcja autorstwa wiąże się z potrzebą uznania trudu intelektualnego i ochrony osobistych interesów twórcy, czego maszynie jaką jest SI nie sposób przypisać(10)

Prompt – czy polecenie może być twórcze, a tym samym czy mogą powstać prawa autorskie do promptu?

Wśród przedstawicieli doktryny pojawiają się również wątpliwości dotyczące kwestii promptów (11). Prompt w nomenklaturze technologicznej należy rozumieć jako tekstowe polecenie kierowane do danego narzędzia generatywnej SI, które następnie interpretuje znaczenie oraz zawartość udzielonej komendy, przekształcając ją w konkretny efekt końcowy. W doktrynie prawnoautorskiej pojawiają się głosy próbujące przypisać cechy utworu samym poleceniom tekstowym, o ile są one odpowiednio szczegółowe i indywidualne(12). Argumentuje się, że przy wielokrotnych modyfikacjach zanika „twórcza odległość” między promptem a efektem końcowym (13). Z kolei inny podgląd mówi, że wielość komend nie sprawia, iż wspomniany zbyt duży dystans kreatywny między krótką wskazówką a złożonym rezultatem znika. W związku z tym, nie można przypisać użytkownikowi praw wyłącznych do takiego wytworu ze względu na brak dostatecznej kontroli nad końcowym wynikiem (14).

Eksperci wskazują na istotne różnice w stopniu kontroli:

• Model „rzutu kośćmi”: Amerykański US Copyright Office porównuje samo promptowanie do rzutu kośćmi — instrukcja nie ma kontrolowalnego przełożenia na dzieło, a ten sam prompt może dać za każdym razem inny wynik (15).
• Wybory „fotograficzne”: Z kolei Zbigniew Okoń sugeruje, że jeśli użytkownik Midjourney świadomie operuje parametrami takimi jak wirtualna przysłona, czas naświetlania czy parametry optyczne obiektywu, jego wkład może być porównywalny do pracy fotografa (16).

Należy jednak pamiętać, że sam wybór tematu, w oparciu o który ma zostać wygenerowany dany wytwór to jedynie idea, która nie podlega ochronie. W ochronie prawnoautorskiej nie chodzi o przewidywalność rezultatu, ale o stopień ludzkiej kontroli nad tym rezultatem (17).

Zakres ochrony prawnoautorskiej do wytworu generatywnej SI – wyzwania praktyczne

Jeśli w procesie powstawania uczestniczy człowiek, samo użycie narzędzi SI nie wyklucza automatycznie ochrony, o ile jego wkład miał istotny charakter twórczy (18). Im więcej oryginalnych i swobodnych decyzji podejmuje człowiek, tym może być łatwiej o uznanie danego rezultatu za utwór.

W praktyce ochrona może potencjalnie obejmować:

1. Elementy pochodzące bezpośrednio od człowieka: np. autorskie modyfikacje wykonane w fazie post-produkcji bez użycia SI (19).
2. Oryginalne dane wejściowe: jeśli w wygenerowanym rezultacie dostrzegalne są elementy stworzone wcześniej przez człowieka, które same w sobie spełniają kryteria utworu (20).

Dla przedsiębiorców kluczowe jest ryzyko, że rezultat uzyskany wyłącznie przy użyciu AI, bez istotnego wkładu ludzkiego, nie będzie podlegał ochronie, co uniemożliwia skuteczne przeniesienie praw autorskich na klienta(21). Warto przy tym zaznaczyć, że o ile wygenerowanie utworu za pomocą AI nie jest wykluczone, wymaga ono świadomego wkładu twórczego w proces generowania. Należy także pamiętać, że ciężar dowodu wykazującego istnienie praw autorskich do wygenerowanego wytworu spoczywa tutaj na stronie twierdzącej (tj. osobie powołującej się na taki charakter utworu, który uzasadnia uzyskanie do niego praw autorskich) (22). W praktyce oznacza to, że proste prompty ograniczone np. jedynie do opisu tematu nie wystarczą dla uzyskania ochrony z mocy prawa. Jednak świadoma kontrola parametrów technicznych może uzasadniać uznanie danego wytworu za utwór (a tym samym powstaniem praw autorskich do takiego utworu) – pod warunkiem, że użytkownik będzie potrafił udowodnić swój twórczy wpływ na każdym etapie procesu tworzenia (23).

Podsumowując, choć algorytmy potrafią nas zachwycać, prawo autorskie pozostaje (na ten moment) domeną człowieka. Aby wytwór wygenerowany przez SI stał się utworem, człowiek musi przestać być tylko „odkrywcą” optymalnego wyniku, a stać się jego rzeczywistym kreatorem, sprawującym pełną kontrolę nad formą wyrażenia dzieła.

(1) R. Markiewicz, Prof. Markiewicz o AI i prawie autorskim: Ciemność, widzę, ciemność, https://www.prawo.pl/biznes/sztuczna-inteligencja-a-prawo-autorskie-prof-ryszard-markiewicz,531588.html, [dostęp: 17.05.2026 r.].

(2)E. Laskowska-Litak [w:] Komentarz do ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych [w:] Ustawy autorskie. Komentarze. Tom I, red. R. Markiewicz, Warszawa 2021, art. 1, s. 71.
(3) J.C. Ginsburg, People Not Machines: Authorship and What It Means in the Berne Convention, https://link.springer.com/article/10.1007/s40319-018-0670-x , s. 131, [dostęp: 13.05.2026 r.].
(4) Wyrok SN z dnia 6 marca 2014 r., sygn. akt: V CSK 202/13, LEX nr 1486990
(5) A. Niewęgłowski [w:] Prawo autorskie. Komentarz, Warszawa 2021, art. 1, s. 37
(6) R. M. Sarbiński [w:] W. Machała (red.), Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, Warszawa 2019, art. 1, s. 20.

(7) R. Markiewicz, Prof. Markiewicz o AI i prawie autorskim: Ciemność, widzę, ciemność, https://www.prawo.pl/biznes/sztuczna-inteligencja-a-prawo-autorskie-prof-ryszard-markiewicz,531588.html, [dostęp: 17.05.2026 r.].
(8) P. P. Juściński, Prawo autorskie w obliczu rozwoju sztucznej inteligencji, ZNUJ. PPWI 2019, z. 1, s. 29
(9) Identyfikacja pochodzenia i znakowanie treści syntetycznych a problem ochrony prawnoautorskiej wytworów powstających z wykorzystaniem sztucznej inteligencji, ZNUJ. PPWI 2024, z. 3, s. 70-71
(10) I. Bałos, E. Laskowska-Litak, A. Niewęgłowski, Realny wpływ sztucznej inteligencji na instytucje i przepisy prawa autorskiego: przyszłość autorstwa i artystycznego wykonania, ZNUJ. PPWI 2024, z. 4, s. 104.
(11) (z ang. wywoływać, pobudzać lub dopingować lub popychać kogoś do (zrobienia) czegoś)
(12) R. Markiewicz, ChatGPT i prawo autorskie Unii Europejskiej, ZNUJ. PPWI 2023, z. 2, s. 155.
(13) B. Hugenholtz, Prompts tussen vorm en inhoud: de eerste rechtspraak over generatieve AI en het werk, Auteursrecht 2024/3, s. 132, https://www.ivir.nl/publicaties/download/Auteursrecht2024_3.pdf , [dostęp: 13.05.2026 r.].
(14) J. Barta, R. Markiewicz, Prawo autorskie i prawa pokrewne. Wprowadzenie, Warszawa 2024, s. 53.
(15) Aleksandra Sewerynik, Sztuczna inteligencja a prawa autorskie Raport US Copyright Office, https://www.linkedin.com/pulse/sztuczna-inteligencja-prawa-autorskie-raport-us-office-sewerynik-dr-8rege/, [dostęp: 10.05.2026 r.] 
(16) Zbigniew Okoń, Czy w Midjourney można stworzyć utwór?, https://cyberprawo.org/czy-w-midjourney-mozna-stworzyc-utwor/, [dostęp: 10.05.2026 r.]

(17) Aleksandra Sewerynik, Sztuczna inteligencja a prawa autorskie Raport US Copyright Office,
https://www.linkedin.com/pulse/sztuczna-inteligencja-prawa-autorskie-raport-us-office-sewerynik-dr-8rege/, [dostęp: 10.05.2026 r.]
(18) M. Rzeczkowska, Prawa majątkowe do treści wygenerowanych z użyciem AI w ramach stosunku pracy, Legalis.
(19) R. Markiewicz, ChatGPT i prawo autorskie Unii Europejskiej, ZNUJ. PPWI 2023, z. 2, s. 155.
(20) Aleksandra Sewerynik, Sztuczna inteligencja a prawa autorskie Raport US Copyright Office,
https://www.linkedin.com/pulse/sztuczna-inteligencja-prawa-autorskie-raport-us-office-sewerynik-dr-8rege/, [dostęp: 10.05.2026 r.]
(21) M. Rzeczkowska, Prawa majątkowe do treści wygenerowanych z użyciem AI w ramach stosunku pracy, Legalis.
(22) R. Markiewicz, Prof. Markiewicz o AI i prawie autorskim: Ciemność, widzę, ciemność, https://www.prawo.pl/biznes/sztuczna-inteligencja-a-prawo-autorskie-prof-ryszard-markiewicz,531588.html, [dostęp: 17.05.2026 r.].
(23) Zbigniew Okoń, Czy w Midjourney można stworzyć utwór?, https://cyberprawo.org/czy-w-midjourney-mozna-stworzyc-utwor/, [dostęp: 10.05.2026 r.].

Autor:

Emil Warpachowski

trainee solicitor