Od 13 kwietnia 2026 roku w życie weszły nowe przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw dotyczące zwolnień lekarskich, które mają doprecyzować pojęcia pracy zarobkowej i aktywności niezgodnej z celem L4 oraz rozszerzą uprawnienia kontrolne ZUS. Kolejne zmiany zaczną obowiązywać od 1 stycznia 2027 r. 

Podstawowa zasada pozostaje bez zmian: ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia od pracy, jeżeli w czasie orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową albo podejmuje aktywność niezgodną z celem tego zwolnienia. Nowością jest jednak to, że przepisy wprost definiują oba te pojęcia. Zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy zasiłkowej, pracą zarobkową jest każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania. Oznacza to, że znaczenie ma nie tyle forma prawna aktywności, ile jej zarobkowy charakter.

Ustawodawca przewidział jednak wyjątek. Za pracę zarobkową nie będą uznawane czynności incydentalne, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności. Ważne jest przy tym zastrzeżenie, że istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy. Pracodawca nie będzie mógł więc usprawiedliwiać angażowania pracownika na L4 tym, że sytuacja w firmie wymagała jego udziału.

Doprecyzowano również pojęcie aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. Są to wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję. Chodzi więc o takie zachowania, które mogą negatywnie wpłynąć na powrót do zdrowia. Ocena będzie zależała od okoliczności konkretnego przypadku, w szczególności od rodzaju choroby, przyczyny zwolnienia oraz zaleceń lekarskich. Jednocześnie przepisy wyraźnie wskazują, że aktywnością niezgodną z celem zwolnienia nie są zwykłe czynności dnia codziennego ani czynności incydentalne, jeżeli ich podjęcia wymagają istotne okoliczności. Samo wyjście do apteki, lekarza czy wykonanie podstawowych obowiązków życia codziennego nie powinno więc automatycznie prowadzić do utraty prawa do świadczenia.

L4 pod lupą ZUS i pracodawcy

Nowe przepisy porządkują także zasady kontroli L4. ZUS zgodnie z nowym brzmieniem art. 68 ustawy zasiłkowej jest uprawniony do przeprowadzania kontroli ubezpieczonych oraz osób po ustaniu tytułu ubezpieczenia chorobowego w zakresie prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem. Uprawnienie takie przysługuje również płatnikom składek, którym powierzono wypłatę zasiłków, a także płatnikom kontrolującym prawidłowość wykorzystywania zwolnień na potrzeby wypłaty wynagrodzenia chorobowego z art. 92 Kodeksu pracy.

W razie wątpliwości, czy zwolnienie było wykorzystywane niezgodnie z jego celem, rozstrzygać będzie właściwa jednostka ZUS, w razie potrzeby korzystając z opinii lekarza, który wystawił zwolnienie, albo lekarza orzecznika.

Kontrola ma służyć ustaleniu, czy osoba przebywająca na zwolnieniu nie wykonuje pracy zarobkowej albo nie podejmuje aktywności sprzecznej z celem zwolnienia. W przypadku zasiłku opiekuńczego kontrola może dodatkowo obejmować ustalenie, czy po