Dochodzenie, zarzuty, status podejrzanego. Na pierwszy rzut oka może wydawać się, że takie rzeczy dotyczą tylko pospolitych kryminalistów. Nic bardziej mylnego, bo podejrzanym w sprawie karnoskarbowej może zostać także i przedsiębiorca, który od lat uczciwie regulował zobowiązania wobec fiskusa. I wbrew pozorom nie jest to sytuacja wcale rzadka. Karalność za przestępstwo może mieć bardzo dotkliwe skutki. Czy można jednak tego uniknąć?

Taka sytuacja może przytrafić się każdemu. Niedopatrzenie, błąd biura rachunkowego, zwykłe przeoczenie czy też nie do końca uczciwy kontrahent. Powstaje zaległość podatkowa. Sprawa – wydawałaby się z pozoru błaha – może nie skończyć się na postępowaniu podatkowym. Urzędy Skarbowe coraz częściej decydują się na wszczęcie postępowania przygotowawczego o wykroczenie lub przestępstwo skarbowe. Skąd to wiemy? Bo stale zgłaszają się do nas Klienci z takimi problemami, którzy zwracają uwagę na coraz bardziej ofensywną postawę fiskusa

W toku takich dochodzeń przedsiębiorcom stawiane są zarzuty, za które grożą bardzo wysokie grzywny. Jednak już sam fakt skazania, w szczególności za przestępstwo skarbowe może mieć bardzo dotkliwe i długofalowe skutki. Skazanie wiąże się bowiem z wpisem w Krajowym Rejestrze Karnym (KRK). Tym samym jest się osobą karaną i w wielu sytuacjach traktowaną na równi ze sprawcami przestępstw typowo kryminalnych takich jak rozboje, kradzieże czy handel narkotykami. Wpis w KRK może zamykać drogę do kariery w niektórych branżach, a nawet utrudniać prowadzenie biznesu, szczególnie jeżeli działamy w obszarze zamówień publicznych. Nikt zresztą nie chciałby funkcjonować w społeczeństwie z łatką przestępcy.

Okazuje się jednak, że odpowiednio dobrana strategia procesowa w przypadku niektórych postępowań karnoskarbowych pozwala uniknąć skazania, niejednokrotnie kosztownego na wielu polach. Ustawodawca przewidział bowiem instytucję tzw. dobrowolnego poddania się odpowiedzialności (DPO). Nazwa może być mylna i niezbyt zachęcająca, ale istotą tego rozwiązania jest  wbrew pozorom uniknięcie wyroku skazującego.

Kto może skorzystać z DPO?

Uniknięcie skazania jest możliwe w wielu przypadkach, ale nie zawsze.  Z DPO nie mogą skorzystać sprawcy przestępstw skarbowych, które są zagrożone – obok kary grzywny – karą pozbawienia lub ograniczenia wolności. Droga do DPO jest też zamknięta dla członków zorganizowanych grup przestępczych czy osób, które z popełnienia przestępstwa uczyniły sobie stałe źródło dochodu. Są to jednak sytuacje sporadyczne.

Jakie są warunki skorzystania z DPO? 

Jeżeli wskutek popełnia czynu powstało uszczuplenie podatku, to trzeba będzie go zapłacić w pełnej wysokości. Często jednak na tym etapie należność jest już uregulowana, bo stało się to w postępowaniu podatkowym. Może pojawić się również potrzeba wyrażenia zgody na przepadek (zwykle dotyczy to spraw dotyczących uszczupleń podatku akcyzowego). Do zapłaty będzie też grzywna w co najmniej minimalnej wysokości przewidzianej dla danego czynu oraz co najmniej zryczałtowane koszty postępowania karnoskarbowego.

W jaki sposób ustala się wysokość grzywny i kosztów postępowania przy DPO?  

Odbywa się to w toku negocjacji z Urzędem Skarbowym. Przypomina to nieco rozmowę biznesową, w której każda ze stron prezentuje swoje argumenty. Negocjacje w ramach DPO rządzą się jednak swoimi prawami i nawet pomimo doświadczenia biznesowego, warto sięgnąć po pomoc doświadczonego obrońcy.

Jak wygląda dalsza procedura związana z DPO? 

Jeżeli Urząd Skarbowy i sprawca dojdą do porozumienia, fiskus kieruje do sądu wniosek o zezwolenie na dobrowolne poddanie się odpowiedzialności. Sąd zazwyczaj przychyla się do takiego wniosku, zaś samo posiedzenie w przedmiocie rozpoznania sprawy trwa zwykle dosłownie kilka minut i nie wymaga nawet osobistego stawiennictwa sprawcy. Wyrok sądu nie jest odnotowywany w KRK. Tym samym nie jest się osobą karaną, a o całej sprawie można po prostu zapomnieć już następnego dnia.

Czy warto skorzystać z DPO? 

DPO to sposób na szybkie zakończenie sprawy, który jest często korzystny dla sprawcy, jak i urzędu. W sprawie mogą jednak występować wątpliwości, a materiał dowodowy zgromadzony przez fiskusa wcale nie musi być mocny. Każdorazowo przed podjęciem decyzji warto skonsultować się z doświadczonym obrońcą, który zna specyfikę postępowań karnoskarbowych i będzie w stanie doradzić najbardziej optymalne rozwiązanie, a także wskazać ryzyka dotyczące poszczególnych strategii. Co istotne, porady najlepiej zasięgnąć na jak najwcześniejszym etapie, nawet jeszcze w postępowaniu podatkowym. Pozwala to zminimalizować ryzyko błędów, które mogą utrudnić skuteczna obronę. 

Autor:
Michał Kułakowski
aplikant adwokacki